Igitangaza cya Israel nyuma y’imyaka 76: ubwigenge, amakimbirane n’icyerekezo cy’isezerano ku rwego rw’isi

Cayey, Puerto Rico – 14 Gicurasi 2024

Tariki ya 14 Gicurasi ni imwe mu matariki yagize uruhare rukomeye mu mateka ya politiki mpuzamahanga yo mu kinyejana cya 20. Nyuma y’imyaka 76 Leta ya Israel ishinzwe, Dr. José Benjamín Pérez Matos atanga isesengura rirenga uburyo busanzwe bwo kureba ibibazo mpuzamahanga, aho agaragaza Israel nk’igihugu gifite uruhare rukomeye muri gahunda y’isi ndetse nk’inkingi y’impinduka zifite uburemere bwihariye mu mateka y’ikiremwamuntu.

Ari i Cayey muri Puerto Rico, uyu muyobozi yagarutse ku bitabo byanditswe na Dr. William Soto Santiago, asobanura ko kubaho kwa Leta ya Israel ubwabyo ari igitangaza kidasanzwe. Mu isesengura rye, yavuze ko gukomeza kubaho kwa Israel — igihugu cyavutse nyuma y’itsembabwoko rya Holocaust — bitasobanurwa gusa n’impamvu za politiki cyangwa iz’intambara, ahubwo ko harimo amateka, indangagaciro n’icyerekezo cy’igihe kirekire.

Kuva ku mwanzuro mpuzamahanga kugera ku guhurizahamwe leta

Intangiriro y’iri sesengura ishingiye ku Mwanzuro wa 181 w’Umuryango w’Abibumbye, wemejwe mu 1947, wafunguye inzira yo gushinga Leta ya Israel mu 1948. Dr. José Benjamín Pérez Matos avuga ko ibyo bitari ibintu byabaye gusa ako kanya, ahubwo ko ari intangiriro y’urugendo rwo kongera kubaka igihugu byagize ingaruka ku isi yose.

Yagize ati: “Kubaho kwa Israel ntibishobora gusobanurwa gusa mu buryo bwa politiki; turi imbere y’igitangaza gikomeye cyane cyo mu gihe cya none, haba muri politiki ndetse no mu rwego rwo mu mwuka.” Yashimangiye ko gukomera kwa Leta ya Israel atari ibintu byabaye ku bw’impanuka, ahubwo ari igice cy’umushinga mugari.

Isesengura rye ryemera amateka akomeye y’Abayahudi, harimo no gutakaza igihugu cyabo mu bihe bya kera, ariko rikagaragaza ko kugaruka ku butaka bwabo mu kinyejana cya 20 ari impinduka ikomeye yahinduye uruhare rwabo muri gahunda y’isi ya none.

Israel hagati muri gahunda mpuzamahanga

Ku bwa Dr. José Benjamín Pérez Matos, umwanya Israel ifite muri iki gihe ntabwo ari impanuka. Imbaraga zayo muri politiki, ikoranabuhanga n’igisirikare, hamwe n’uko ihora ivugwa mu bibazo by’isi, bituma iba igihugu kidashobora kwirengagizwa mu isesengura ry’umutekano w’akarere n’uw’isi.

Nubwo hakomeje kubaho amakimbirane mu Burasirazuba bwo Hagati, yavuze ko Israel ari ihuriro ry’inyungu za politiki mpuzamahanga, amakimbirane y’ideolojiya ndetse n’imbaraga z’ibihugu bikomeye.

Muri uyu murongo, umujyi wa Yerusalemu ufite agaciro kihariye, atari gusa nk’ahantu ha politiki n’idini, ahubwo nk’ikimenyetso gihora kirebwa n’amahanga.

Icyizere cy’igihe kiri imbere n’icyerekezo cy’impinduka

Kimwe mu bice by’ingenzi by’isesengura rye ni igitekerezo cy’uko Israel iri mu gihe yise “icyizere cy’ingenzi cy’ihuriro,” aho nubwo hari amakimbirane, hari impinduka nini iri gutegurwa.

Kuri iyi ngingo yagize ati: “Israel iri mu gihe cy’icyizere cy’ intego yibikorwa. Ibintu byose birerekana ikimenyetso gikomeye kizatangiza icyiciro gishya mu mateka yayo.”

Aya magambo agaragaza ko, ku bwe, ikibazo cya Israel kidakwiye kurebwa gusa mu rwego rw’ibibazo by’ubu, ahubwo nk’igice cy’impinduka nini zizagira ingaruka ku isi yose.

Umukinnyi wingezi mu isi yuzuyemo gushidikanya

Mu gihe isi iri mu bihe birangwa n’impinduka z’ubufatanye hagati y’ibihugu, intambara zimara igihe kinini ndetse no kongera kugabana imbaraga za politiki, Dr. José Benjamín Pérez Matos agaragaza ko Israel itagomba kurebwa gusa nk’igihugu kiri mu ntambara, ahubwo nk’umukinnyi ukomeye muri gahunda mpuzamahanga.

Mu magambo ye ya nyuma yagize ati: “Israel ntabwo ari gusa umukinnyi wa politiki mpuzamahanga; ni yo nkingi ya Gahunda iri hafi kwigaragaza mu buryo bwuzuye imbere y’isi.”

Nyuma y’imyaka 76 ishinzwe, Leta ya Israel ikomeje kugira umwanya ukomeye ku rwego mpuzamahanga, atari kubera amakimbirane gusa, ahubwo kubera ubushobozi ifite bwo kugira uruhare — mu buryo buziguye cyangwa butaziguye — mu miterere y’isi ya none.